Veel vrouwen ontdekken pas dat ze in de overgang zitten wanneer klachten ontstaan. Slechter slapen, stemmingswisselingen of plotseling opvliegers worden vaak eerst toegeschreven aan stress of ouder worden. Toch begint de overgang vaak jaren eerder dan gedacht, en het is iets waar verrassend weinig over wordt verteld.
Voor veel vrouwen geldt dat hun moeder er nauwelijks over sprak. Maar eigenlijk zou elke vrouw moeten weten wat er in haar lichaam gebeurt tijdens de overgang, zodat veranderingen beter te begrijpen zijn en klachten minder onzeker maken.
De overgang is geen plotseling moment, maar een proces met drie fasen: perimenopauze, menopauze en postmenopauze. In deze periode veranderen vooral de hormonen oestrogeen en progesteron, die invloed hebben op menstruatie, stemming, slaap, energie en zelfs geheugen.
De rol van oestrogeen en progesteron
Oestrogeen reguleert de menstruatiecyclus, beschermt botten, ondersteunt huid en hersenfunctie en beïnvloedt neurotransmitters zoals serotonine en dopamine. Hierdoor heeft het effect op stemming, concentratie en energie.
Progesteron werkt kalmerend en beïnvloedt het zenuwstelsel via GABA, wat rust en ontspanning bevordert. Het reguleert ook de menstruatiecyclus en bereidt het lichaam voor op een mogelijke zwangerschap. Wanneer progesteron daalt, kunnen vrouwen zich sneller gespannen of prikkelbaar voelen.
Fase 1: perimenopauze
De perimenopauze is de periode rondom de menopauze en kan 4 tot 10 jaar duren. In deze fase beginnen hormonen te schommelen: progesteron daalt vaak eerst, terwijl oestrogeen sterk kan variëren.
Door deze schommelingen kunnen klachten ontstaan zoals:
- stemmingswisselingen
- prikkelbaarheid
- slaapproblemen
- opvliegers
- nachtzweten
- concentratieproblemen
Ook menstruaties veranderen vaak: korter, langer, heviger of onregelmatig. Veel vrouwen realiseren zich niet dat ze al in de overgang zitten, omdat de menstruatie nog aanwezig is.
Fase 2: menopauze
De menopauze is de laatste menstruatie en kan pas achteraf worden vastgesteld, na 12 maanden zonder menstruatie. De gemiddelde leeftijd ligt rond de 51 jaar.
Tijdens deze fase dalen oestrogeen en progesteron verder. Omdat oestrogeen betrokken is bij temperatuurregulatie, kunnen opvliegers en nachtzweten intensiever worden. Dit is het moment waarop het lichaam langzaam overschakelt naar een nieuw hormonale evenwicht.
Fase 3: postmenopauze
Na de menopauze begint de postmenopauze, waarin het lichaam zich aanpast aan lagere hormoonspiegels. Voor sommige vrouwen nemen klachten af, voor anderen blijven sommige klachten nog aanwezig.
Oestrogeen had ook een beschermende werking op botten, hart en bloedvaten, dus in deze fase is het belangrijk om gezondheid op langere termijn in de gaten te houden.
Waarom elke vrouw dit zou moeten weten
De overgang is een natuurlijke levensfase, geen ziekte. Door te begrijpen wat er gebeurt, kunnen vrouwen beter anticiperen op veranderingen in lichaam en geest.
Hormonale schommelingen beïnvloeden slaap, stemming, energie en lichaamstemperatuur. Kennis hierover helpt puzzelstukjes op hun plaats te zetten en geeft meer grip op deze periode.